In De Lege Knip komt een man met een linnen schoudertas en een map vol uittreksels de leeshoek binnen. Zijn blik glijdt langs de houten kasten met tweedehandsboeken, tot hij blijft staan bij een bordje: “Familiegeschiedenis & Lokale kronieken.”

Hij stelt zich voor als Reinhart Zijlstra, amateur-genealoog. “Ik ben op zoek naar een boek met de titel Mijn voorouders in de lijn van Zijlstra. Het is ooit in eigen beheer gedrukt, rond 2012 denk ik, door een zekere Winfred Zijlstra uit Leeuwarden. Er zouden foto’s en stambomen in staan, mogelijk ook correspondentie tussen familieleden uit Canada.”

Trees, die net wat nieuwe aanwinsten stond uit te pakken, keek op. “Zijlstra… Die naam komt hier wel eens voorbij, ja. Maar of we dat specifieke boek hebben? Kom, dan gaan we samen zoeken.”

Ze lopen naar het deel van de leeshoek dat ‘Vergeten boeken over gewone mensen’ heet — een rubriek die ooit begon als grap, maar inmiddels als schatkamer geldt voor liefhebbers van familiegeschiedenis.

Na enig zoeken, schuiven en bladeren, haalt Trees een linnen omslagboekje tevoorschijn. “Zou dit ’m kunnen zijn?” Op de vergeelde kaft staat in sierlijke, bijna ambachtelijke letters:
Mijn voorouders in de lijn van Zijlstra – door W. Zijlstra, 2012

Reinhart slaat het boek open alsof het een lang verloren brief is. “Ja… dit is hem. Mijn betovergrootvader staat hier op pagina 17. Kijk… hier, met zijn vrouw en zeven kinderen. En dit… dit is een foto van de slagerij in Leeuwarden, waar mijn vader is geboren.”

Hij bladert verder, zijn vingers voorzichtig langs de vergeelde pagina’s. “Het is meer dan alleen stambomen,” mompelt hij. “Het vertelt ook over het leven toen. De streek, de geschiedenis van de wijk, oude dorpsverhalen, zelfs stormen en oogstfeesten uit de jaren twintig. Het is eigenlijk een soort regionaal familie-epos van ruim 300 bladzijden.”

Bij hoofdstuk 1 blijft hij even stil. “Kijk… hier begint het. De oudst bekende voorouder: Frans Clases, vermoedelijk een koemelker, geboren rond 1635. Geen grote man in de geschiedenisboeken, maar wél het begin van ons verhaal. En eigenlijk van mijn bestaan.”

Trees keek geïnteresseerd over zijn schouder. “Koemelker… dat hoor je niet vaak meer.”

Reinhart knikte. “Dat waren mannen die langs boerderijen gingen om koeien te melken — nog voordat er melkmachines waren. Vaak werkten ze in dienst van grotere zuivelhandelaren, of trokken ze van erf tot erf. Het was zwaar werk, in weer en wind.”

Hij sloeg een bladzijde om. “In sommige steden kregen koemelkers later een officiële rol: ze moesten de melk keuren, soms zelfs meehelpen bij inspecties. Uit die functie zijn uiteindelijk de vleeschouwers ontstaan, een soort vroege voedselcontroleurs die op markten toezicht hielden op de kwaliteit van vlees en zuivel.”

Trees glimlachte. “Dus jouw familie begon met koeien melken en eindigde met slagers?”

“Zo zou je het kunnen zeggen,” lachte Reinhart. “Van de uiers naar de haak.”

Er valt een korte stilte. De houten vloer kraakt. Iemand schenkt koffie in.

Reinhart zucht. “Weet u wat het is? Soms denk je dat je alleen op zoek bent naar feiten. Maar dan vind je ineens een naam, een beroep… iets eenvoudigs. En het raakt je. Alsof je terugkijkt in de spiegel van eeuwen.”

Trees glimlachte. “Dat gebeurt hier wel vaker. Boeken fluisteren soms harder dan mensen.”