Een Paasverhaal uit De Lege Knip

Het was de week voor Pasen. In kringloopwinkel De Lege Knip stond de zon scheef op de leestafels, waar de koffie warm bleef zolang de gesprekken dat ook waren. Jannus zat al klaar met de krant. Trees kwam aangesloft met een doos boeken die zo te zien al een tijdje in de opslag hadden gestaan. Het etiket las: diversen – boeken, niet sorteren.

“Luister dit,” zei Jannus, terwijl hij met de krant zwaaide. “In Amerika hebben ze vorig jaar 4.200 boeken uit bibliotheken gehaald. Verboden. Echt waar.”

Trees zette de doos op tafel. “En dan denken mensen dat alleen vroeger boeken verboden werden. Hitler, Stalin, Inquisitie en zo.”

“Nee hoor,” zei Jannus. “Tegenwoordig heet het curriculumkeuze of ouderprotest.”

Uit nieuwsgierigheid begonnen ze samen de boeken uit de doos te bekijken. Tussen vergeelde zelfhulpboeken en oude literatuur vonden ze titels waarvan Trees haar wenkbrauwen optrok: De kleur paars, De jongen in de gestreepte pyjama, Genderqueer, Het boek van Mormon, en zelfs een exemplaar van De duivelsverzen met koffievlekken op de kaft.

“Deze,” zei Trees, terwijl ze het boek van Salman Rushdie omhooghield, “heeft iemand ooit in zijn binnenzak weggemoffeld alsof het buskruit was.”

“En die poëziebundel daar,” wees Jannus, “die is in Florida onlangs verboden omdat er een gedicht in staat over een jongen die verliefd wordt op een klasgenoot.”

Ze vielen even stil.

“Wat moeten we hiermee?” vroeg Trees uiteindelijk. “Verkopen? Verstoppen? Waarschuwen?”

Jannus stond op, liep naar de grote boekenkast bij de leestafel, en haalde er een paar overbodige thrillers uit. “We maken een nieuwe plank. Voor boeken die ‘lastig’ zijn. Niet verboden, maar… bevraagd.”

Hij pakte een stuk karton en schreef erop: Herrezen Boeken – voor wie durft te lezen. Onder de tekst tekende hij een open boek met vleugels.

De week van het verboden boek

Het was de dinsdag na Palmzondag. Buiten waaide het zacht, alsof de wind zelf iets wilde zeggen. Binnen zat de vaste kern rond de leestafel. Jannus had net de radio uitgezet, een uitzending van NPO Radio 1 nog nahallend in zijn hoofd. Trees had de waterkoker aangezet. Hafida legde haar breiwerk neer. En Zuster Justina kwam voorzichtig aanlopen met een ingepakt boek in haar handen — als een relikwie.

“Hebben jullie dat interview gehoord?” vroeg Jannus. “Marjoleine Molenaar over verboden boeken. Alles wat afwijkt, schuurt of schuift, moet blijkbaar weg.”

Trees glimlachte wrang. “Dat is pas heiligschennis. Censuur als bescherming vermomd. Een boek uit de kast halen… dat deden ze vroeger in andere tijden, andere regimes. En nu dus weer.”

Zuster Justina legde het boek op tafel. “Ik heb jarenlang de kloosterbibliotheek beheerd. En geloof me, ook daar verdween af en toe iets. Niet omdat het zondig was, maar omdat het ons aan het denken zette. Wat ik geleerd heb: God verdraagt twijfel beter dan mensen dat doen.”

“Wat is dat voor boek?” vroeg Hafida.

“Een oude Arabische dichtbundel,” zei Justina. “Vertaald in het Frans en daarna weer in het Nederlands. Over liefde tussen vrouwen. Het lag vergeten in een lade. Het mag nu de kringloop in.”

Syl zette haar thermoskan neer. “Het is bijna Pasen, mensen. Misschien is dat het: boeken die steeds opnieuw verrijzen. Je kunt ze uit de kast halen, maar ze vinden hun lezers toch wel.”

Trees knikte. “Wat je uit de bibliotheek haalt, blijft ergens in een hoofd zitten. Of een hart.”

Jannus pakte het boek op. “Verboden boeken. Wat zegt dat over wie wij zijn? Misschien moeten we hier een plank maken: De Herrezen Kast. Voor boeken die terug zijn van weggeweest.”

“Als een wederopstanding van papier,” glimlachte Justina.

“Zonder kruisiging, hopelijk,” zei Syl.

Meneer Van Aalst, die stil op de achtergrond meeluisterde, bromde: “Of juist wel. Want elk boek dat wat losmaakt, heeft zijn lijdensweg gehad.”

Er volgde een stilte. Een waardige, nadenkende stilte, zoals die in De Lege Knip alleen op bijzondere momenten viel. Buiten bewoog een tak in het licht van de ochtendzon. Binnen lagen de boeken stil, maar vol belofte.

De Herrezen Kast – vervolg

De volgende ochtend was het rustiger dan normaal. Buiten hield de lente de adem in. Binnen stonden Trees en Jannus met een notitieblok en een stapeltje boeken op een rijdend karretje.

“Deze?” vroeg Trees, haar leesbril op het puntje van haar neus. “De Satanische Verzen. Die stond tussen de reisgidsen India.”

“En Lolita stond gewoon bij de romans,” zei Jannus. “Iemand had er met potlood een hartje bij gekrabbeld.”

“En dit boek over transgender jongeren… dat is in sommige staten in de VS al lang van de plank verdwenen. Bij ons lag het tussen Oei, ik groei! en De opvoedbijbel.”

Jannus pakte een verkreukelde kaft. “Deze bundel met queer poëzie lag tussen de kookboeken. Alsof iemand dacht dat het recept moest zijn: 1 coming-out + 2 theelepels drama.”

Trees lachte. “Zetten we die dan bij ‘romantisch realisme’ of bij ‘heilig verboden’?”

Ze liepen langs de boekenrekken alsof ze op zoek waren naar geheime codes. Titels die in de verkeerde tijd of plaats ineens ‘gevaarlijk’ werden. Boeken met ruwe kaften, scheve ruggen, of bladzijdes waar de moraal van sommige mensen van ging gloeien.

“Weet je,” zei Jannus, “het is eigenlijk heel simpel. Alles wat een beetje schuurt, raakt of rommelt… dát zijn vaak de boeken die blijven hangen.”

“Of blijven haken,” zei Trees. “In je hoofd, je hart of je geweten.”

Even stonden ze stil bij een kast met kinderboeken.

“Zullen we een label maken?” vroeg Jannus. “Niet ‘verboden’, maar iets als: Getwijfeld aan dit boek? Dan is het de moeite waard.”

“Of gewoon: Hier mag over gedacht worden,” zei Trees.