Het was een rustige middag in het oude schoolgebouw de Lege Knip. Aan de leestafel zaten een paar mensen koffie te drinken. De regen tikte tegen het raam toen iemand Zua aankeek en vroeg:

“Maar Zua… als dat allemaal zo onrechtvaardig was, waarom hebben de Papoea’s in Nederland dan nooit echt verweer gevoerd? Waarom stonden jullie niet massaal op?”

Zua glimlachte wrang.
“Die vraag krijg ik vaak,” zei hij. “En het antwoord is… ingewikkeld.”

Hij ging iets rechter zitten.
“Veel van ons kwamen hier als kinderen van KNIL-militairen of ambtenaren. We werden ondergebracht in voormalige kampen, ver weg van de politiek, in een land dat ons eigenlijk niet zag. We hadden geen stem in Den Haag. De meesten wisten niet eens waar ze moesten beginnen — zonder geld, zonder netwerk, zonder erkenning. En velen van onze ouders waren moe van oorlog. Ze dachten: misschien is het veiliger om stil te blijven.”

Een oudere man knikte langzaam. “Dus jullie waren hier, maar onzichtbaar?”

“Precies,” zei Zua. “En wie wél zijn stem verhief, kwam vaak alleen te staan. Er was angst, en er was hoop dat het misschien vanzelf beter zou worden. Maar de generaties na hen… die dragen nog steeds dat onrecht. Voor ons is het geen verleden tijd.”

Hij zette zijn mok neer en leunde voorover, alsof hij een oud geheim ging onthullen.

“In 1961 was er hoop. Nederland sprak toen openlijk over onze toekomstige onafhankelijkheid. We kregen een vlag, een volkslied, zelfs een parlement. Voor het eerst voelden we ons geen vergeten uithoek, maar een volk in wording. Maar die droom duurde kort. In 1962, toen Indonesië dreigde met militair geweld, tekende Nederland het New York Agreement. Zonder één Papoea aan tafel. In dat akkoord werd afgesproken dat Indonesië tijdelijk het bestuur zou overnemen, onder toezicht van de Verenigde Naties, en dat wij later zelf zouden mogen stemmen over onze toekomst.”

Hij lachte kort, zonder vrolijkheid.
“Dat klonk mooi. Maar de werkelijkheid was anders. In 1969 kwam de ‘Act of Free Choice’. Volgens het akkoord moest elk volwassen Papoea mogen stemmen. Maar wat gebeurde er? Indonesië koos 1025 handpicked stamhoofden, onder zware militaire druk. Die mensen werden gedwongen unaniem voor aansluiting bij Indonesië te kiezen. Geen vrije keuze, maar een farce. De VN keek weg. Nederland zweeg.”

Zijn stem werd hees.
“Daar begon onze stille pijn. De Organisasi Papua Merdeka, de OPM, werd opgericht om verzet te bieden. Maar in Indonesië werden onze mensen neergeslagen, gevangengezet, soms vermoord. En in Nederland? Hier werd het verhaal amper verteld. We waren een voetnoot in een geschiedenisboek dat niemand las.”

Hij keek de groep rond de tafel aan.
“Dat is waarom veel Papoea’s in Nederland niet in opstand kwamen. Niet omdat we het onrecht niet voelden. Maar omdat het ons toen al was afgenomen — onze stem, onze hoop, en ons land. En de wereld… die keek weg.”

De regen was opgehouden. Maar in de stilte die viel, leek het alsof het buiten nog steeds stormde.