Jacob’s Dilemma in De Knip

Het is stil in De Knip, op het zachte gekletter van de theepot na, die Gerard net heeft neergezet. De TL-balk is uit; er brandt alleen een warme leeslamp boven de tafel waar Trees en Jannus tegenover de bedrukte Jacob, en de meeluisterende Piet en Truus zitten. De deur zwaait open en een nors gezicht verschijnt: Jacob.

Zonder groet loopt Jacob rechtstreeks naar de hoektafel, slaat een stapel papieren op tafel, en laat zich met een zware zucht in de stoel vallen. Jacob is de man die door de anderen ooit wel eens de ware Jacob werd genoemd en heel vaak komt wanneer hij zijn frustraties weer kwijt moet.

Jacob: (Vrijwel direct, met hoge stem) “Jannus, Trees! Nou, de ware Jacob is weer finaal de klos! Mijn hele rijbewijsverhaal is een gelegaliseerde diefstal, een schande!” Hij schuift de stapel papieren ruw in het midden.

Jannus pauzeert met zijn pen, kijkt naar de stapel:  “Rustig, Jacob. Gaat het over die verlenging? Je bent precies op tijd om je gal te spuwen. De koppen stonden er laatst vol mee op tv.”

Jacob: “Die discussie op tv gaat over kleingeld vergeleken met wat ze mij aanrekenen! Ik ben 75, dus ik moet al die keuringsmolen door. Dat weet ik. Maar ik heb een lichte visuele beperking – waar ik prima mee rijd, al dertig jaar! – maar het CBR eist nu niet één, maar twee herkeuringen! Eerst de arts, dan een oogarts, en dan nogmaals wachten op hun besluit!”

Trees schudde haar hoofd en telde de bedragen op de stapel papieren na. “Ruim tweehonderdzevenentachtig euro. En dan hebben we die ‘Extra Ritten en Tijd’ nog niet eens meegerekend, Jacob. Dat zijn die benzinekosten om een keuringsarts te vinden die niet de hoofdprijs rekent, en de tijd die je in de CBR-wachtrij doorbrengt.”

Piet legde een hand op Jacobs schouder. “Tijd is geld, Jacob. Maar hier is tijd vooral stress. De overheid, het CBR, ze hebben een prachtig systeem bedacht. Ze noemen het ‘verkeersveiligheid bevorderen’, maar het is gewoon een financiële hordenloop voor de grijze garde. Je betaalt zeven jaar je leven terug voor een papiertje.”

Jannus kon zijn cynisme niet bedwingen. “Het is het nieuwe businessmodel, Piet. De overheid bepaalt de noodzaak, het CBR int de entree, en de artsen vechten onderling om wie de meeste ouderen in de maling kan nemen. Weet je wat ik een prachtige naam zou vinden voor dit proces? De ‘Rijbewijs-Roulette’.”

Truus zette haar bril recht. “Die roulette begint al bij de kassa van het gemeentehuis. Mijn gemeente rekent € 48,-, maar Trees en Jannus, jullie gemeente zit op het maximumtarief van € 52,10! Dat is een verschil van vier euro! Wat doet deze gemeente beter voor die vier euro? Krijgen wij een gratis parkeerplek bij het gemeentehuis?”

Trees grinnikte zuur. “Nee, Truus. Wat we krijgen, is een landelijk vastgesteld maximum. En het is typisch Nederlands: we hebben één Rijk, maar vijfhonderd verschillende prijzen voor één en hetzelfde document. Het is de ambtenaren-versie van de loterij: je wint niks, maar je betaalt wel meer dan je buurman als je de verkeerde gemeente hebt gekozen.”

Gerard kwam terug met een kan water. “Ze moeten een app maken. De ‘Rijbewijs-Router’. Dan vul je in wat je nodig hebt, en dan zoekt hij de goedkoopste keuringsarts binnen 50 kilometer én de goedkoopste gemeente om je rijbewijs af te halen. Dan rij je eerst naar de dokter in de ene provincie, en daarna naar het gemeentehuis in de andere, puur om een paar tientjes te besparen. De keuring als dagje uit!”

Jacob schudde zijn hoofd. “De keuringsartsen zijn het ergst. De tarieven zijn net kerstverlichting: ze knipperen overal. De ene arts vraagt € 45,-, en de andere, die exact hetzelfde formulier invult, € 75,-. Er zit geen enkele controle op, zoals Truus al zei. Het is een vogelvrij systeem!”

Jannus tikte zachtjes op de tafel. “Dat is de pure ironie. De overheid eist de keuring in naam van de veiligheid, maar de uitvoering geven ze in handen van de vrije markt. Ze zeggen: ‘Ga maar keuren, maar over de prijs beslis je zelf!’ Alsof een keuring bij € 75,- beter is dan bij € 45,-! Het enige wat er beter is, is de portemonnee van die arts.”

Truus vatte de woede samen. “Het is de strafheffing waar je het over had, Jannus. Jacob wordt nu dubbel gestraft: door zijn leeftijd en door zijn lichte visuele beperking. Die extra keuringen zijn noodzakelijk, maar de overheid maakt ze tot een financieel fiasco. Waar is de solidariteit gebleven? Waarom betaalt de gezondste 75-jarige het halve bedrag, terwijl Jacob de volle mep plus de specialist moet ophoesten?”

Trees pakte Jacobs hand. “Dit is wat we horen in De Knip, Jacob. Het is het geluid van ouderen die zich gepest voelen door bureaucratie en kosten. De totale kosten zijn niet alleen te hoog, ze zijn onvoorspelbaar en onrechtvaardig door de variatie in gemeentelijke leges en de vrije prijsstelling van de keuringsartsen.”

Piet knikte. “We kunnen de prijzen hier niet veranderen, Jacob, maar we kunnen wel jouw verhaal, het verhaal van de € 287,- keuringsstrijder, gebruiken om te laten zien hoe krom het systeem is.”

Jannus nam zijn notitieblok. “Het CBR zou eigenlijk gewoon een post-traumatische stress-vergoeding moeten uitbetalen, in plaats van die facturen te sturen. Maar goed, we gaan jouw klacht zo scherp mogelijk formuleren.”