De vierentwintigste december ontwaakte boven het dorp als een verstild schilderij. Terwijl de meeste bewoners zich nog eens diep onder de warme dekens stopten, kleurde de vroege morgenstond de hemel in diepe banen van oranje en vurig rood. Het was een schouwspel dat weerkaatste op de schuine daken, die glansden van de nachtelijke vochtigheid en een flinterdun laagje rijp dat langzaam wegsmolt onder de eerste zonnestralen.

Hoewel de straten nog nagenoeg verlaten waren, gonsde het achter de verlichte etalages van de dorpskern al van de activiteit. De voorbereidingen waar wekenlang naartoe was gewerkt, bereikten hier hun absolute kookpunt:

Bij de bakker hing de zware, vertrouwde geur van versgebakken kerststollen en warme broodjes. De oven draaide op volle toeren, terwijl de bakker met bepoederde armen de laatste bestellingen in de rekken schoof.

De slager was al uren bezig met het opmaken van de gourmetschotels en het klaarleggen van de rollades, die in lange rijen klaarstonden voor de afhaalgolf die over enkele uren zou losbarsten.

De groenteboer sorteerde met uiterste precisie het mooiste winterfruit en de verste groenten voor de kerstdiners, terwijl de eerste kratten met bestellingen al naar de bezorgbusjes werden gerold.

Zelfs in de grote supermarkten aan de rand van het dorp brandden de felle lichten volop. Het personeel liep met een bijna militaire precisie door de paden om de laatste verse producten aan te vullen, terwijl het zachte gezoem van de koelvitrines de enige getuige was van de naderende stormloop.

Het was een ochtend van uitersten: de serene rust van de natuur tegenover de koortsachtige ijver van de vakmensen. Maar bovenal heerste er een gevoel van voldoening. De planningen waren gemaakt, de voorraden waren binnen en de harten waren vol verwachting. Op deze vierentwintigste dag van de maand december kon men er na alle drukte eindelijk van uitgaan: het dorp was er klaar voor.

Ook bij De Lege Knip was het licht in de koffiehoek al aan. Jannus en Trees stonden met een dampende mok in de hand bij het raam te kijken naar de oranje gloed over de daken. Na het succes van de Lions-actie en de warme kerstviering voelde deze ochtend als de bekroning op hun werk. Alles was voorbereid, de rust was gedaald. De kerst kon nu echt beginnen.

De stilte in de gangen van de Lege Knip was op deze vroege ochtend bijna gewijd. Terwijl het dorp langzaam ontwaakte, vormde De Lege Knip een baken van warmte. In plaats van een kille ruimte, ademden de muren hier geschiedenis. De geur van boenwas op de oude linoleumvloer mengde zich met de aroma’s van versgezette koffie uit wat vroeger de lerarenkamer was.

Jannus stond in een van de voormalige klaslokalen, die nu tot aan het plafond gevuld was met zorgvuldig uitgestalde curiosa en antiek. De enorme, hoge schoolramen lieten de oranje en rode banen van de vroege zon prachtig binnenstromen. Het licht speelde over de oude krijtborden die nu werden gebruikt om de dagaanbiedingen op te schrijven.

Trees kwam naast hem staan bij de vensterbank. Ze keken uit over het schoolplein, waar de rijp op de tegels glinsterde als diamanten.

“Moet je kijken,” zei Trees zacht. “In dit gebouw hebben we vroeger zelf nog in de klas gezeten, Jannus. En nu zijn  we er samen al een paar jaar mee bezig om het gebouw een nieuwe ziel te geven. Dat voelt op een ochtend als deze extra bijzonder.”

Jannus knikte en keek de lange gang in. De deuren van de verschillende lokalen stonden open. In het oude handvaardigheidlokaal, helemaal achteraan de gang, was de plek van Piet. Daar, tussen de werkbanken waar vroeger houten vogelhuisjes werden getimmerd, wil hij straks een nieuwe moderne Herstelwerkplaats laten verrijzen.

“Vorig jaar wist ik niet of we de energierekening voor dit grote pand wel konden betalen,” vervolgde Trees, terwijl ze haar handen warmde aan haar mok. “Maar kijk ons nu eens. De lokalen staan vol met spullen én met hoop.”

De wijzers van de grote klok in de centrale hal, die vroeger het einde van de lessen aankondigde, kropen richting negen uur. Geen rinkelende schoolbel deze keer, maar de rustige hand van Jannus die de voorbereidingen afrondde.

“Ben je er klaar voor?” vroeg Trees, terwijl ze haar jas rechtgetrokken en haar vertrouwde, kordate blik opzette.

Jannus liep naar de zware, dubbele houten deuren van de hoofdingang. Hij voelde de structuur van het oude hout onder zijn vingers. “Helemaal klaar. Laten we de mensen binnenlaten.”

Met een geruststellende klik draaide hij de sleutel om en trok de deuren wijd open. De koude, frisse kerstlucht stroomde de warme gangen in. De vierentwintigste december was officieel begonnen in De Lege Knip. De deuren stonden open voor iedereen die een beetje warmte, een cadeau of een goed gesprek zocht.

De rust in de hoge gangen van de oude school bevestigde wat Trees al vermoedde: de grote kerstdrukte vond vandaag ergens anders plaats, tussen de overvolle schappen van de supermarkten en in de rijen bij de keurslager.

Trees leunde tegen de deurpost van de oude lerarenkamer, die nu dienstdeed als hun kantoor en gezamenlijke terugtrekplek. Ze keek naar de grote klok die boven de kapstokken in de gang hing.

“Niet dat de verwachtingen groot waren dat het vandaag storm zou lopen,” zei ze hoofdschuddend tegen Jannus, terwijl ze haar schort alvast een beetje losser knoopte. “Iedereen is natuurlijk met zijn kerstboodschappen bezig. De koelkasten moeten vol, de rollades moeten in de oven. Daar kunnen wij met onze curiosa en antiek vandaag niet tegenop.”

Ze nam een besluit dat haar gezicht direct deed opklaren. “Als het vanmiddag in de namiddag niet druk is, zetten we er gewoon een punt achter. Dan sluiten we de zware deuren van de school af en gaan we eens goed Kerstmis vieren.”

Trees had haar eigen kerstavond al helemaal uitgetekend. Voor haar was dit het mooiste moment van het jaar, vol traditie en rust na de hectiek van De Lege Knip.

De Late Mis: “Ik ga vanavond samen met Harrie naar de nachtmis. Dat hoort erbij, even de stilte opzoeken in de kerk,” vertelde ze met een glinstering in haar ogen.

Brabantse Gezelligheid: “Ik heb wat lekkere worstenbroodjes bij de bakker gehaald. Die gaan de oven in als ik thuiskom.”

Warmte op Tafel: “En ik heb gisteren al een grote pan met goed gevulde, romige soep gemaakt. Meer heeft een mens niet nodig.”

Trees keek Jannus onderzoekend aan. Ze wist dat dit een bijzondere kerst voor hem was, nu Gerda zo’n belangrijke rol in zijn leven was gaan spelen. De tijd dat hij alleen met een magnetronmaaltijd voor de televisie zat, lag hopelijk nu achter hem.

“En heb jij nog plannen, Jannus?” vroeg ze nieuwsgierig. “Ga je nog iets speciaals doen met Gerda, of schuif je ergens aan?”

Jannus bleef even stil en keek door de hoge ramen naar het schoolplein, waar de zon nu de laatste rijp van de tegels brandde. Hij dacht aan de uitnodiging die hij had gekregen en aan de nieuwe weg die hij was ingeslagen.

Jannus bleef nog even naar het schoolplein turen, waar een eenzame vogel over de glinsterende tegels wipte. De woorden van Trees over haar worstenbroodjes en de nachtmis riepen een gevoel van oeroude degelijkheid op, maar zijn eigen toekomst voelde nog nieuw en een beetje onwennig, als een paar schoenen die je nog moet inlopen.

“Ik schuif aan, Trees,” zei hij uiteindelijk, en er verscheen een voorzichtige glimlach op zijn gezicht. “Gerda heeft me gevraagd om bij haar en haar familie te komen. Het is de eerste keer in… nou ja, in geen tijden, dat ik ergens verwacht word. Ze zei dat ik niets mee hoefde te nemen, maar ik heb bij de bloemist op de hoek al een mooi kerststukje gereserveerd. Dat kan ik niet maken, om met lege handen aan te komen.”

Trees knikte goedkeurend. “Een bloemetje is altijd goed. En die familie van haar, dat zijn aardige mensen, Jannus. Maak je daar maar niet te druk om. Ze zullen blij zijn dat ze jou eindelijk eens ontmoeten.”

“Dat hoop ik maar,” antwoordde Jannus. “Het is een hele stap. Vanavond gaan we eerst samen naar de boom kijken, gewoon even rustig zitten. En morgen… morgen schijn ik echt mee te moeten helpen in de keuken. Gerda zei dat ik de aardappels mag schillen voor de puree. Ik wist niet dat ik daar zo naar uit kon kijken: aardappels schillen voor iemand anders dan mezelf.”

Hij draaide zich om en keek de hoge gang van de oude school in. “Het voelt alsof de wereld weer wat groter is geworden, Trees. Niet alleen voor de mensen die we hier helpen met hun ‘betonnen woningen’, maar ook voor mijzelf. De muren komen niet meer op me af.”

Trees legde haar hand even op zijn arm, een zeldzaam moment van fysieke genegenheid tussen de twee compagnons. “Dat heet ‘erbij horen’, Jannus. Precies wat we die mensen hier ook proberen te geven. Een plek die ertoe doet, en het gevoel dat jij er zelf ook toe doet.”

“Nou,” zei Trees terwijl ze haar jas rechtgetrokken en de sleutel van de voordeur stevig vastpakte. “Laten we die deuren nog een paar uur opengooien. En Jannus… geniet ervan vanavond. Geen magnetronmaaltijd, maar echte warmte. Beloof me dat.” “Beloofd,” zei Jannus dapper.

Ze liepen naar de leestafel, toen ook Piet kwam aanlopen, de handen vol gereedschappen direct doorliep naar zijn werkplek. Ook de eerste paar klanten kwamen binnen en liepen meteen door naar hun beiden. “Wij zoeken nog iets als aanvulling voor bij de kerstboom en de kerststal” Trees moest nu wel even haar geheugen kraken, want er was al veel kerstspul verkocht geweest.”Loopt u maar even mee”en in de ruimte met de grote kast waar de kersattributen de laatste tijd altijd gestald waren, stonden nog een paar dozen met beeldjes, wat verlichting en een paar dozen ballen. “dit is volgens mij nog wat er is”. Een van de dames keek al tevreden om haar heen “En die kersttakken die daar aan de wand hangen, daar hebben we ook wel interesse voor” Trees keek naar de wand waar de vrouw naar toe had gewezen “Oh, dat is de decoratie die wij voor de kerst gebruiken” en onderwijl ze dat zegt, denkt ze, na  vanavond komt er pas weer iemand als de kerst voorbij is.”Wat mij betreft mag u die ook overnemen, na vandaag hebben wij ze niet meer nodig”

De laatste uurtjes in de oude school vlogen voorbij. Terwijl Trees de dames hielp met hun onverwachte kerstgeluk, hield Jannus een oogje in het zeil bij de entree. Het gaf hem een voldaan gevoel: de versiering die vanmorgen nog de muren van de school opvrolijkte, zou vanavond schitteren in een huiskamer ergens in het dorp.

Achterin het gebouw, in het voormalige handvaardigheidlokaal, hoorde Jannus het vertrouwde geluid van metaal op metaal. Piet was in zijn eigen wereld gedoken. Terwijl de rest van de wereld zich klaarmaakte voor diners en feesten, vond hij zijn rust tussen de bankschroeven en de olie.

Jannus liep even naar hem toe. “Nog druk op de valreep, Piet?”

Piet keek even op over de rand van zijn bril, een half uit elkaar gehaalde klok voor zich. “Nog even dit raderwerkje zuiver maken, Jannus. Dan kan ik met een gerust hart de deur achter me dichttrekken. Een man moet wat te doen hebben, ook als de rest van de wereld stilstaat.”

Jannus knikte. Hij wist dat voor Piet de werkplaats zijn anker was. “Zorg je dat je op tijd stopt? Trees heeft worstenbroodjes en ik… nou ja, ik word verwacht.”

“Ik weet het, Jannus. Ik weet het,” bromde Piet met een zeldzame, bijna onzichtbare glimlach. “Ga jij nu maar. Ik doe hier straks het licht uit.”

Rond drie uur in de middag was het gebeurd. De grote kast waar de kerstspullen in hadden gestaan, was nu nagenoeg leeg. Alleen de doos met kerstballen die de dames hadden achtergelaten, stond er nog als een eenzame getuige van de drukte. De muren waar de decoratietakken hadden gehangen, zagen er opeens kaal uit, maar het voelde niet leeg. Het voelde als ruimte voor iets nieuws.

Trees kwam de centrale hal in en wreef haar handen schoon aan haar schort. “Zo, dat was de allerlaatste verkoop van het jaar. Wie had gedacht dat we zelfs de versiering aan de muur nog zouden slijten?”

Ze keek Jannus aan. De oranje gloed van de morgenstond was inmiddels veranderd in het blauwgrijze schemerlicht van de vroege winteravond. In de verte luidde de eerste klok van de kerk, als een herinnering aan de nachtmis die over een paar uur zou beginnen.

“Het is goed zo,” zei Jannus zacht.

Hij liep naar de zware hoofdingang en voelde de koude klink onder zijn hand. Hij wachtte tot Trees haar jas had aangetrokken en haar tas had gepakt. Samen liepen ze naar buiten, het bevroren schoolplein op. Met een stevige ruk trok Jannus de deur dicht en draaide de sleutel om. De klik van het slot klonk helder in de stille straat.

“Fijne kerst, Trees,” zei hij, en zijn adem vormde wolkjes in de vrieslucht. “Geniet van de mis en de worstenbroodjes.”

“Fijne kerst, Jannus,” antwoordde ze met een warme twinkeling in haar ogen. “En doe Gerda de groeten. Laat het je smaken, de puree én het gezelschap.”

Ze liepen elk een andere kant op, hun voetstappen krakend op de restjes rijp. Jannus liep met een lichte tred richting de bloemist om zijn kerststukje op te halen. Voor het eerst in jaren voelde hij zich niet als iemand die de dag moest doorkomen, maar als iemand die aan een nieuw hoofdstuk was begonnen. De Lege Knip was dicht, maar zijn hart stond wagenwijd open.

https://willemzijlstrasverhalen.blog