Een ongemakkelijke herinnering

Het was nog vroeg in de morgen, maar Willy was al klaarwakker. De gebeurtenissen van gisteren, Hemelvaartsdag, stonden nog haarscherp in zijn geheugen gegrift. Wat was hij opgelucht dat ze weer veilig thuis waren in hun vertrouwde omgeving, want wat een vertoning was het geweest.

Het ongemak was gisterochtend al begonnen. Tot zijn grote verbazing had zijn vrouw Irma, geheel buiten zijn weten om, een compleet kostuum voor hem gekocht. Willy, die zich het prettigst voelde in zijn vertrouwde vrijetijdskleding, zag zichzelf totaal niet in zo’n stijf pak. Dat ze dit zonder enig overleg had gedaan, zat hem dwars; wat dacht ze wel niet?

Maar daar bleef het niet bij. Irma had zichzelf voor deze speciale gelegenheid in het nieuw gestoken. In de ogen van Willy zag ze er ‘klassiek en chique’ uit, een stijl die mijlenver afstond van de informele sfeer in de jazzclub.

“Wat moet dat wel niet gekost hebben?” had hij met een mengeling van verbazing en irritatie gevraagd. Irma had haar kin opgeheven. “Ik heb het van mijn eigen geld betaald, Willy. Ook die mooie kleren voor jou. Ik had eigenlijk wel wat meer dankbaarheid verwacht.”

Willy hield zijn kaken op elkaar, wetende dat zij donders goed wist hoe hij erover dacht. Voor Irma was dit háár dag in Amsterdam. Ze had hem eindelijk zover gekregen dat hij weer eens met haar mee naar een klassiek concert ging, en ze wist heel goed dat dit haar heel wat overredingskracht had gekost.

Wat Willy haar echter nooit had verteld, was de rol die zijn vrienden in De Lege Knip hadden gespeeld. Zonder de ‘chantage’ van Jannus en de vlijmscherpe opmerkingen van Trees over huwelijkse verhoudingen, had hij waarschijnlijk nu nog steeds in Breda gestaan in plaats van in een Amsterdams concertgebouw.

De reis naar de hoofdstad was verre van vlekkeloos verlopen. Door zijn diepe tegenzin was Willy de hele morgen al tegendraads en prikkelbaar geweest. Alles wat Irma zei was hem te veel, totdat zij de sfeer resoluut doorbrak: “Willy, nu wil ik dat je je normaal gedraagt. Deze ene dag voor mij kun je maken of breken. De enkele keren dat ik met tegenzin naar jouw clubs ga, laat ik dat ook niet zo merken. Wij hebben nu eenmaal een andere muzieksmaak, dus wat wil je nu?”

Willy schrok van haar directe toon. Haar woorden dwongen hem om weer even te denken aan de goede raad die Jannus en Trees hem in De Lege Knip hadden gegeven. Hij besefte dat zij hem op zijn nummer hadden gezet om precies dit soort situaties te voorkomen. Het bleef een tijdje ijzig stil in de auto, maar toen Irma even later een opmerking maakte over een andere weggebruiker, herpakte Willy zich. Hij gaf een normaal antwoord en liet zijn tegendraadse houding voor de rest van de rit varen.

Zodra Willy zijn auto ergens bij Diemen in de buurt van de metro parkeerde, vervolgden ze hun reis met het openbaar vervoer. Terwijl ze in het toestel zaten, bekroop hem een ongemakkelijk gevoel; hij voelde zich in zijn nieuwe kostuum totaal niet op zijn plek. In zijn hoofd zag hij het al voor zich: mensen in dit soort chique kleding lieten zich met een taxi voor de deur van de Uilenburgersjoel afzetten, maar toch zeker niet met de tram of de metro!

Toen ze samen uitstapten in de Valkenburgerstraat, was het nog een klein stukje lopen naar de Nieuwe Uilenburgerstraat. Omdat ze ruim op tijd waren, besloten ze in de Peperstraat eerst nog een consumptie te pakken om de zenuwen wat te bedaren.

Om half drie liepen ze uiteindelijk de Uilenburgersjoel binnen. Willy keek om zich heen en kon een glimlach niet onderdrukken; de buurt deed hem zo sterk aan thuis denken dat hij vond dat De Lege Knip hier ook prima tussen had gepast.

Bij de ontvangst gaven ze hun jassen af bij de garderobe en mengden zich onder de overige aanwezigen. Het was een gezelschap dat er stuk voor stuk onberispelijk en chique uitzag. Irma spotte al snel een paar bekenden die ze van eerdere concerten kende, en het duurde niet lang of zij kwamen haar kant op.

Irma stelde Willy keurig voor als haar partner, waardoor hij direct bij het gesprek werd betrokken. Maar zodra het gesprek over de nuances van het Narratio Quartet begon, voelde Willy zich een buitenstaander. Hij had werkelijk geen idee waar ze het over hadden en voelde zich een ‘weet-niet’ in dit gezelschap. Hij dacht met een vleugje weemoed dat hij zich heel wat steviger had kunnen opponeren als het gesprek over Miles Davis was gegaan, dan had hij zich wel kunnen opponeren. Maar nu stond hij er toch als ‘Stille Willy’ bij, een rol die hem gisteren onbedoeld goed paste. Hij hoorde dat de groep het over Schubert had, die blijkbaar altijd een groot bewonderaar van Beethoven was geweest.

“Wie kan er na Beethoven nog iets creëren?” beweerde een dame met een veel te grote hoed met een nogal stellig accent. Willy kon een kleine, bijna valse glimlach niet onderdrukken; het was maar goed dat niemand aan de tafel dat in de gaten had. Hij dacht aan de revoluties in de jazz, maar hield wijselijk zijn mond.

Even voor drieën werd iedereen de zaal in geleid. De stoelen stonden in een intieme kring rondom het ensemble opgesteld. Na een korte inleiding, waarin werd uitgelegd dat Beethovens elegante Opus 18 nr. 2 gecombineerd zou worden met Schuberts indrukwekkende Der Tod und das Mädchen, begon het concert.

Hoewel hij het niet wilde toegeven, hoorde Willy bepaalde klanken en melodieën die hem raakten. Hij gaf zich over aan het lot, maar terwijl de strijkers hun werk deden, dwaalden zijn ogen af naar het publiek. Hij begon de mensen om hem heen te ontleden zoals hij dat in De Lege Knip ook vaak deed.

Een paar dames aan de overzijde vond hij wel erg zwaar opgedirkt. Hij probeerde in te schatten wat voor vlees hij in de kuip had. Was dit het type ‘salondame’ — een tikkeltje ouderwets en alleen gelukkig in chique gezelschappen? Of zag hij daar een arriviste, een sociale klimmer die via contacten en uiterlijk vertoon wanhopig probeerde bij de hogere kringen te horen? Hij meende zelfs een paar rasechte snobisten te herkennen aan hun overdreven ernstige gezichtsuitdrukkingen.

Zo gleed de tijd voor Willy voorbij. Hij droomde weg bij zijn eigen verbeelding, creëerde achtergrondverhalen bij de gezichten tegenover hem en had niet eens in de gaten dat het Quartet de laatste noot van het eerste deel had gespeeld. Pas toen het geroezemoes van de pauze begon, schrok hij wakker uit zijn mijmeringen. Hij was even helemaal in een andere wereld verzeild geraakt.

Na afloop was er een ontspannen ‘meet and greet’ waar onder het genot van een drankje kon worden nagepraat. Irma stond erop dat ze bleven; ze wilde dit moment niet missen om met haar muzikale vrienden de diepte in te gaan over hoe bijzonder het concert was geweest.

Willy nam zijn inmiddels vertrouwde rol als ‘Stille Willy’ weer aan. Hij stond erbij, keek om zich heen en luisterde slechts met een half oor naar de lovende woorden over Beethoven en Schubert. Zijn aandacht werd getrokken door een groepje vrouwen dat op een afstandje bleef praten. Hij begon ze weer in gedachten te labelen: was dit een societyvrouw of een mondaine vrouw? Ja, die ene daar was ongetwijfeld een societyvrouw, iemand die volledig gericht was op de ‘high society’.

En Irma? Wat voor vrouw was zij eigenlijk in zijn ogen? Hij dacht er diep over na. Thuis was ze gewoon een neutrale, nuchtere vrouw die prima wist waar ze mee bezig was. Maar hier, in dit chique gezelschap in de Uilenburgersjoel, was dat anders. Hier was ze in zijn ogen een mondaine vrouw geworden: even een wereldse verschijning, volledig gericht op luxe en sociale status. Het was een kant van haar die hij in het dorp nooit zag, maar die hier in Amsterdam volledig tot bloei leek te komen.

Een stevige stoot tegen zijn arm deed Willy abrupt omkijken. Naast hem stond een man die hij tijdens het concert wel had zien zitten, maar aan wie hij verder geen aandacht had besteed.

“Hebt u ook zo genoten, meneer?” vroeg de man met een verontschuldigende glimlach.

Willy aarzelde. Moest hij de schone schijn ophouden en meegaan in het algemene enthousiasme, of zou hij eerlijk zijn? “Meneer,” begon hij voorzichtig, “ik hoop vooral dat ú genoten hebt. Mijn manier van genieten ligt op een heel ander vlak. Ik herken de melodieën wel, maar ik ben hier vandaag puur als gast van mijn vrouw. Eigenlijk sta ik hier nu te bedenken waarom ik ben meegegaan. Alleen om haar vanuit Brabant helemaal naar Amsterdam te rijden?”

De man barstte in lachen uit. “Meneer, houd maar op, ik weet er alles van! Maar een mens moet af en toe een offer brengen voor de goede vrede, nietwaar?”

Willy keek de man verrast aan. Hij was dus niet de enige. “Zo had ik het nog niet bekeken, maar u hebt volkomen gelijk.”

“Zeg maar Evert,” zei de man, terwijl hij zijn hand uitstak.

“Willy,” antwoordde hij, terwijl hij de hand stevig schudde.

“Lotgenoten dus,” lachte Evert. “Normaal gesproken had ik vandaag met een stel vrienden op de tribune bij het hockeyveld gestaan.”

Willy’s gezicht klaarde onmiddellijk op. “En ik had vandaag eigenlijk in Breda op het Jazz Festival moeten lopen! Maar ik heb één troost: het festival duurt vier dagen, dus ik heb er na vandaag nog drie over.”

De sfeer tussen de twee mannen werd direct geanimeerd. Het bleek dat Evert, net als zijn hockeyvrienden, ook een groot liefhebber van jazz was. De ‘Stille Willy’ was in geen velden of wegen meer te bekennen; hij had een bondgenoot gevonden in de chique Uilenburgersjoel.

“Ach,” concludeerde Evert, terwijl hij naar de pratende menigte om hen heen knikte, “hier in Amsterdam is altijd wel wat te doen en het vermaak ligt op straat. Dan is zo’n offer brengen ineens een stuk minder erg als je weet wat er morgen weer op het programma staat.”

Een uur later reden Willy en Irma in de rust van de avond richting het zuiden. De felle lichten van de hoofdstad verdwenen langzaam in de achteruitkijkspiegel terwijl ze koers zetten naar Brabant.

Irma was nog steeds enorm opgetogen. Ze raakte niet uitgepraat over het Narratio Quartet, de prachtige akoestiek van de Uilenburgersjoel en de complimenten die ze had gekregen over haar nieuwe outfit. Ze straalde een zeldzame energie uit, alsof het concert haar weer volledig had opgeladen.

Willy zat naast haar en luisterde met een glimlach die nu wel oprecht was. Terwijl Irma de muzikale hoogtepunten doornam, dwaalden zijn gedachten af naar de verschillende ‘typen’ die hij had geobserveerd. In zijn hoofd gaf hij ze nog een laatste plekje: de snobisten, de salondames en de mondaine verschijningen. Hij bedacht zich dat hij, ondanks zijn aanvankelijke weerstand, eigenlijk best een interessante middag had gehad.

Toch was het vooral de ontmoeting met Evert die de dag voor hem had gered. De wetenschap dat hij niet de enige ‘lotgenoot’ was die een offer bracht, had de bittere pil van de gemiste eerste jazzdag verzacht. Het gesprek over hockey, jazz en de onvermijdelijke compromissen van het getrouwde leven had de middag draaglijk, en ergens zelfs vermakelijk gemaakt.

Vandaag zou alles anders zijn. In Breda zou hij geen kostuum dragen en hoefde hij niet te gissen naar verborgen agenda’s of sociale status. Daar telde alleen de muziek en de sfeer van de straat. Met een tevreden gevoel keek hij op de klok; nog een paar uur slaap en dan was het tijd voor zijn eigen feestje. Het offer was gebracht, de vrede was getekend, en de komende drie dagen waren van hem en Dylan.